در شمال ایران، جایی که جلگه سرسبز گیلان به آب‌های دریای خزر نزدیک می‌شود، یکی از ارزشمندترین زیست‌بوم‌های کشور قرار گرفته است. تالاب انزلی فقط یک جاذبه گردشگری نیست؛ پهنه‌ای زنده از آب، نی‌زار، پرندگان مهاجر و مسیرهای تاریخی است که طی قرن‌ها در شکل‌گیری هویت بندر انزلی نقش داشته است.
تماشای انعکاس آسمان در آب، عبور آرام قایق‌ها از میان نیزارها و شکوفایی لاله‌های تالابی در روزهای گرم سال، بخشی از زیبایی‌های این منطقه است. اما پشت این مناظر دیدنی، تاریخی طولانی و مجموعه‌ای پیچیده از ارتباطات طبیعی و انسانی پنهان شده که شناخت آن، تجربه بازدید از مرداب انزلی را عمیق‌تر می‌کند.
در این راهنمای جامع، با تاریخچه تالاب انزلی، ویژگی‌های طبیعی، حیات‌وحش، بهترین زمان بازدید، مسیرهای دسترسی و قایق‌سواری و همچنین مهم‌ترین تهدیدهای محیط‌زیستی این تالاب بین‌المللی آشنا می‌شویم.
تالاب انزلی کجاست؟ آشنایی با موقعیت جغرافیایی
تالاب انزلی در استان گیلان، در جنوب غربی دریای خزر و در مجاورت بندر انزلی واقع شده است. این پهنه آبی در ارتباط با رودخانه‌های متعدد، آبراه‌های طبیعی، مناطق کم‌عمق و پوشش گیاهی متنوع شکل گرفته و بخشی از نظام آبی و اکولوژیکی سواحل جنوبی دریای خزر به شمار می‌رود.
تالاب از طریق آبراه‌های منطقه بندر انزلی با دریای خزر ارتباط دارد. همین ویژگی باعث شده تغییرات سطح آب دریا، جریان رودخانه‌ها، میزان بارندگی و رسوب‌گذاری بر وضعیت تالاب تأثیرگذار باشند.
براساس اطلاعات ثبت‌شده در کنوانسیون بین‌المللی رامسر، محدوده ثبت‌شده تالاب انزلی حدود ۱۹ هزار و ۵۰۰ هکتار وسعت دارد. البته وسعت پهنه‌های آبگیر، نیزارها و بخش‌های فصلی آن می‌تواند تحت تأثیر شرایط طبیعی تغییر کند.
چرا تالاب انزلی اهمیت جهانی دارد؟
اهمیت تالاب انزلی فقط به زیبایی مناظر آن محدود نمی‌شود. این تالاب زیستگاه و توقفگاه پرندگان آبزی و کنارآبزی، محل زندگی گونه‌های مختلف گیاهی و جانوری و بخشی از چرخه طبیعی آب در جلگه گیلان است.
تالاب انزلی در ۲۳ ژوئن ۱۹۷۵، برابر با دوم تیر ۱۳۵۴، در فهرست تالاب‌های دارای اهمیت بین‌المللی کنوانسیون رامسر به ثبت رسید. این ثبت جهانی نشان‌دهنده ارزش اکولوژیکی تالاب و ضرورت حفاظت از آن است.
تاریخچه تالاب انزلی؛ سرگذشت مردابی که با شهر پیوند خورد
برای شناخت تاریخ بندر انزلی باید به رابطه دیرینه شهر با آب توجه کرد. موقعیت بندری انزلی، ارتباط آن با دریای خزر و وجود آبراه‌های منتهی به نواحی داخلی گیلان، شرایطی فراهم کرده که این منطقه در گذشته یکی از مسیرهای مهم ارتباطی و تجاری شمال ایران باشد.
از نظر زمین‌شناسی، شکل‌گیری تالاب با تحولات ساحلی دریای خزر، جابه‌جایی رسوبات، ایجاد موانع شنی ساحلی و ورود آب رودخانه‌های جلگه گیلان پیوند دارد. در چنین فرایندی، بخش‌هایی از آب‌های ساحلی به‌تدریج از دریای آزاد جدا شده و محیطی تالابی به وجود آمده است.
بنابراین تاریخچه مرداب انزلی را نمی‌توان صرفاً با تاریخ شکل‌گیری شهر توضیح داد. تالاب محصول فرایندهای طبیعی طولانی‌مدت است؛ درحالی‌که بهره‌برداری انسان از مسیرهای آبی آن، به دوره‌های تاریخی مختلف بازمی‌گردد.
تالاب انزلی در سفرنامه‌ها و روایت‌های تاریخی
در آثار برخی مسافران و پژوهشگران تاریخی، از جمله گزارش‌های مربوط به گیلان در دوره قاجار، به چشم‌انداز آبی انزلی، راه‌های ارتباطی و ویژگی‌های جغرافیایی منطقه اشاره شده است.
یکی از منابع شناخته‌شده در این زمینه، آثار ه. ل. رابینو درباره گیلان است. نوشته‌های او تصویری از جغرافیا، سکونتگاه‌ها و مسیرهای ارتباطی این ناحیه در گذشته ارائه می‌کنند.
ارزش این گزارش‌ها تنها در توصیف مناظر طبیعی نیست؛ بلکه به ما نشان می‌دهند که چگونه آبراه‌ها، رفت‌وآمد مردم و ارتباط با بنادر دریای خزر در شکل‌گیری زندگی اقتصادی و اجتماعی منطقه نقش داشته‌اند.
روگاهای تالاب انزلی؛ آبراه‌هایی در قلب تاریخ گیلان
یکی از ویژگی‌های منحصربه‌فرد تالاب انزلی، شبکه آبراه‌های متصل به آن است. در گویش محلی گیلکی، واژه روگا برای برخی از این مسیرهای آبی به کار می‌رود؛ مسیرهایی که در گذشته علاوه بر نقش طبیعی، برای جابه‌جایی انسان و کالا نیز اهمیت داشتند.
پیربازار روگا؛ مسیر تاریخی تجارت و رفت‌وآمد
پیربازار روگا از شناخته‌شده‌ترین مسیرهای آبی مرتبط با تالاب است. در دوره‌هایی که ارتباطات زمینی به گستردگی امروز نبود، مسیر آبی پیربازار یکی از راه‌های ارتباطی رشت و بندر انزلی محسوب می‌شد.
مسافران و کالاها می‌توانستند از مسیرهای آبی به نواحی داخلی گیلان منتقل شوند و سپس از طریق بندر انزلی با مسیرهای دریایی ارتباط پیدا کنند. این نقش تاریخی باعث شده نام پیربازار همچنان در روایت‌های مربوط به بازرگانی گیلان جایگاه ویژه‌ای داشته باشد.
نهنگ روگا؛ یکی از آبراه‌های شناخته‌شده انزلی
نهنگ روگا نامی آشنا در جغرافیای آبی انزلی است. این آبراه در ارتباط میان بخش‌های تالابی و محدوده بندری قرار دارد و در روایت‌های محلی نیز از آن یاد شده است.
وجود چنین مسیرهایی نشان می‌دهد که تالاب انزلی مجموعه‌ای از آبگیرهای جدا از هم نیست؛ بلکه ساختاری به‌هم‌پیوسته دارد که جریان آب و ارتباط میان زیستگاه‌های مختلف در آن اهمیت زیادی پیدا می‌کند.
سوسر روگا و کولیور روگا
سوسر روگا و کولیور روگا نیز از نام‌های شناخته‌شده در میان آبراه‌های محدوده انزلی هستند. این مسیرها در دوره‌های مختلف برای رفت‌وآمد محلی و ارتباط با مناطق پیرامونی استفاده شده‌اند.
شرایط کنونی هر آبراه، از جمله عمق آب و امکان تردد قایق، به عوامل متغیری مانند رسوب‌گذاری، تغییرات سطح آب و وضعیت نگهداری مسیر بستگی دارد. بنابراین اطلاعات تاریخی درباره قابلیت کشتیرانی این آبراه‌ها را نباید لزوماً معادل شرایط امروز دانست.
طبیعت تالاب انزلی؛ دنیایی از گیاهان و حیات‌وحش
تنوع زیستی یکی از مهم‌ترین دلایل شهرت تالاب انزلی است. ترکیب آب‌های کم‌عمق، پوشش نیزاری، بخش‌های باز آبی و اراضی مرطوب اطراف، مجموعه‌ای از زیستگاه‌های متفاوت به وجود آورده است.
این تنوع محیطی برای پرندگان، ماهیان، بی‌مهرگان و گیاهان آبزی اهمیت دارد و باعث شده تالاب نقشی فراتر از یک مقصد تفریحی داشته باشد.
پوشش گیاهی تالاب
گیاهان تالابی را می‌توان براساس شیوه رشد و محل قرارگیری آن‌ها در چند گروه بررسی کرد:
- گیاهان حاشیه‌ای و نیزاری: مانند نی و لوئی که در نواحی کم‌عمق و حاشیه‌های مرطوب رشد می‌کنند.
- گیاهان شناور و برگ‌پهن: گونه‌هایی که برگ‌های آن‌ها روی سطح آب گسترده می‌شود و بخشی از چشم‌انداز تالاب را شکل می‌دهند.
- گیاهان غوطه‌ور: گیاهانی که بخش عمده اندام‌های آن‌ها درون آب قرار می‌گیرد و در چرخه زیستی تالاب نقش دارند.
وجود این گیاهان برای پناه‌گیری جانداران، چرخه مواد غذایی و حفظ ویژگی‌های زیستگاهی ضروری است. البته گسترش غیرطبیعی بعضی گونه‌های مهاجم می‌تواند تعادل اکولوژیکی تالاب را بر هم بزند.
پرندگان مهاجر تالاب انزلی
تالاب انزلی یکی از زیستگاه‌های مهم پرندگان آبزی و مهاجر در سواحل جنوبی دریای خزر است. در فصل‌های سرد، شرایط منطقه برای توقف، تغذیه و زمستان‌گذرانی گروه‌هایی از پرندگان اهمیت پیدا می‌کند.
گونه‌هایی از اردک‌ها، غازها، حواصیل‌ها، کشیم‌ها و دیگر پرندگان وابسته به محیط‌های آبی در این زیست‌بوم مشاهده یا ثبت شده‌اند. البته مشاهده هر گونه در یک بازدید مشخص، به فصل، شرایط زیستگاهی و وضعیت جمعیت پرندگان بستگی دارد.
برای علاقه‌مندان به طبیعت و عکاسی، پرنده‌نگری در تالاب انزلی می‌تواند یکی از جذاب‌ترین تجربه‌های سفر به گیلان باشد؛ به‌ویژه اگر همراه با راهنمای آشنا به منطقه و با رعایت فاصله مناسب از حیات‌وحش انجام شود.
لاله‌های تالابی انزلی؛ شکوفایی رنگ صورتی بر سطح آب
اگر تصویری از گل‌های صورتی‌رنگ با برگ‌های بزرگ و سبز بر سطح آب دیده باشید، احتمالاً با یکی از معروف‌ترین جلوه‌های طبیعی تالاب انزلی روبه‌رو شده‌اید.
لاله تالابی یا لوتوس با نام علمی Nelumbo nucifera از گیاهان شناخته‌شده این منطقه است. این گیاه ریشه در بستر آب دارد و برگ‌ها و گل‌های آن در سطح یا بالاتر از سطح آب ظاهر می‌شوند.
لاله تالابی را نباید با تمام گونه‌هایی که در زبان عمومی نیلوفر آبی نامیده می‌شوند یکسان دانست؛ زیرا از نظر گیاه‌شناسی تفاوت‌هایی میان آن‌ها وجود دارد.
لاله‌های تالابی چه زمانی شکوفا می‌شوند؟
گل‌دهی لاله‌های تالابی معمولاً در ماه‌های گرم سال رخ می‌دهد و بسته به وضعیت هوا و شرایط آبی، از حوالی اواخر بهار تا تابستان قابل مشاهده است.
برای کسانی که هدف اصلی سفرشان تماشای این گل‌هاست، تیر و مرداد معمولاً از زمان‌های مناسب‌تر برای برنامه‌ریزی بازدید محسوب می‌شوند؛ هرچند زمان و گستردگی شکوفایی در همه سال‌ها یکسان نیست.
به یاد داشته باشید که گل‌ها بخشی از یک زیست‌بوم حساس هستند. چیدن لاله‌های تالابی، ورود قایق به میان پوشش متراکم گیاهی و آسیب‌زدن به ریشه‌ها می‌تواند به این محیط طبیعی صدمه وارد کند.
بهترین زمان بازدید از تالاب انزلی چه فصلی است؟
انتخاب بهترین زمان برای بازدید از تالاب انزلی به هدف سفر بستگی دارد. کسی که برای تماشای لاله‌های تالابی می‌آید، لزوماً همان فصلی را انتخاب نمی‌کند که یک عکاس حیات‌وحش یا علاقه‌مند به پرندگان مهاجر ترجیح می‌دهد.
بهار؛ هوای دلپذیر و طبیعت سرسبز
در بهار، طبیعت اطراف تالاب طراوت ویژه‌ای دارد. برای قایق‌سواری تفریحی و تماشای چشم‌اندازهای سبز، روزهای مساعد این فصل می‌توانند انتخاب خوبی باشند. البته بارش باران، وزش باد و شرایط آب باید پیش از حرکت بررسی شود.
تابستان؛ فصل تماشای لاله‌های تالابی
تابستان، به‌ویژه تیر و مرداد، برای علاقه‌مندان به دیدن لاله‌های تالابی جذاب است. اگر قصد عکاسی دارید، ساعات ابتدایی صبح معمولاً از نظر نور و گرما مناسب‌تر هستند.
پاییز و زمستان؛ فرصت پرنده‌نگری
در نیمه دوم سال، با مهاجرت و حضور فصلی پرندگان آبزی، تالاب چهره متفاوتی پیدا می‌کند. اواخر پاییز و زمستان می‌تواند برای پرنده‌نگری مناسب باشد؛ مشروط بر اینکه شرایط جوی، دسترسی و محدودیت‌های حفاظتی اجازه بازدید بدهند.
راهنمای دسترسی به تالاب انزلی و مسیرهای قایق‌سواری
یکی از پرسش‌های رایج گردشگران این است که برای رفتن به تالاب انزلی از کجا باید سوار قایق شد؟ پاسخ به این سؤال به محل اقامت، وضعیت فعالیت اسکله‌ها و مسیری بستگی دارد که قصد بازدید از آن را دارید.
در محدوده شهری بندر انزلی، اسکله‌ها و مراکز قایقرانی در بخش‌هایی مانند بلوار ساحلی، میان‌پشته و غازیان شناخته شده‌اند. بااین‌حال، همه مسیرها الزاماً به یک قسمت از تالاب منتهی نمی‌شوند و دسترسی آن‌ها ممکن است با توجه به وضعیت آب و شرایط اجرایی تغییر کند.
دسترسی از محدوده بلوار ساحلی انزلی
بلوار ساحلی یا بلوار قدس از نقاط شناخته‌شده شهر برای گردشگران است. موقعیت آن در نزدیکی محدوده بندری و آبراه‌های انزلی، این بخش را به یکی از نقاط مناسب برای بررسی گزینه‌های گردش آبی تبدیل کرده است.
اگر در مرکز شهر اقامت دارید، می‌توانید ابتدا درباره فعالیت اسکله‌های مجاز و مسیرهای قابل ارائه در این محدوده پرس‌وجو کنید.
دسترسی از میان‌پشته
میان‌پشته از محله‌های مهم و قدیمی انزلی است که به محدوده آبی و بندری شهر نزدیک است. در این بخش نیز مسیرها و فعالیت‌های قایقرانی شناخته شده‌اند.
پیش از انتخاب قایق، حتماً درباره مقصد گردش، زمان تقریبی رفت‌وبرگشت و امکان رسیدن به نواحی دارای لاله تالابی سؤال کنید؛ زیرا هر مسیر آبی لزوماً برای تماشای این گل‌ها مناسب نیست.
دسترسی از غازیان
غازیان در سوی دیگر آبراه اصلی شهر قرار دارد و بخشی مهم از هویت شهری بندر انزلی محسوب می‌شود. در محدوده‌های مختلف غازیان نیز مسیرهای قایقرانی محلی وجود داشته‌اند که می‌توان درباره فعالیت فعلی آن‌ها از مراکز مجاز گردشگری پرس‌وجو کرد.
نکات مهم پیش از قایق‌سواری در تالاب
- از خدمات قایقرانی مجاز و قایق دارای تجهیزات ایمنی استفاده کنید.
- برای تمام سرنشینان، جلیقه نجات مناسب تهیه و استفاده کنید.
- پیش از حرکت، مسیر، مدت گردش و هزینه نهایی را مشخص کنید.
- در شرایط باد شدید، طوفان، مه غلیظ یا هشدارهای هواشناسی از قایق‌سواری خودداری کنید.
- از ورود به محدوده‌های حفاظت‌شده یا زیستگاه‌های حساس بدون مجوز پرهیز کنید.
- هیچ زباله‌ای در آب رها نکنید و برای گرفتن عکس به گیاهان و جانوران نزدیک نشوید.
تالاب انزلی چه نقشی در زندگی مردم منطقه دارد؟
تالاب انزلی در طول تاریخ با زندگی و معیشت جوامع اطراف خود ارتباط داشته است. ماهیگیری، بهره‌برداری سنتی از منابع طبیعی، رفت‌وآمد آبی و فعالیت‌های وابسته به کشاورزی از جمله زمینه‌های این ارتباط بوده‌اند.
امروزه گردشگری طبیعی نیز یکی از فعالیت‌های اقتصادی وابسته به تالاب است. قایقرانی، خدمات راهنمای گردشگری و فعالیت‌های محلی می‌توانند برای ساکنان منطقه فرصت درآمدزایی ایجاد کنند؛ البته به شرط آنکه توسعه این خدمات با ظرفیت اکولوژیکی تالاب سازگار باشد.
حفاظت از تالاب، علاوه بر ضرورت محیط‌زیستی، با کیفیت زندگی، چشم‌انداز طبیعی و هویت اجتماعی بندر انزلی نیز ارتباط مستقیم دارد.
تالاب انزلی با چه تهدیدهایی روبه‌رو است؟
با وجود ارزش طبیعی و بین‌المللی، تالاب انزلی سال‌هاست با مجموعه‌ای از فشارهای محیط‌زیستی مواجه است. این مشکلات تنها به یک عامل محدود نمی‌شوند و مدیریت آن‌ها نیازمند بررسی هم‌زمان شرایط آب، فعالیت‌های انسانی و وضعیت زیستگاه‌هاست.
ورود آلودگی و فاضلاب
ورود آلاینده‌های شهری، کشاورزی و دیگر منابع آلوده‌کننده می‌تواند کیفیت آب را کاهش دهد و تعادل زیستی تالاب را تهدید کند. افزایش مواد مغذی در آب نیز ممکن است به رشد بیش‌ازحد برخی گیاهان و تغییر شرایط اکولوژیکی منجر شود.
رسوب‌گذاری و تغییر شرایط آبی
رودخانه‌ها به‌طور طبیعی رسوب حمل می‌کنند؛ اما تغییر کاربری زمین، فرسایش خاک و دگرگونی الگوی جریان آب می‌تواند میزان و نحوه ورود رسوبات به تالاب را تغییر دهد.
رسوب‌گذاری بیش‌ازحد در برخی بخش‌ها بر عمق آب و ارتباط زیستگاه‌ها اثر می‌گذارد. از سوی دیگر، نوسانات تراز دریای خزر نیز می‌تواند شرایط هیدرولوژیکی این تالاب ساحلی را تحت تأثیر قرار دهد.
گیاهان مهاجم؛ چالشی برای تعادل اکولوژیکی
از جمله تهدیدهای شناخته‌شده تالاب، گسترش گیاهان غیربومی مهاجم مانند سنبل آبی و در دوره‌هایی آزولا بوده است. این گیاهان در شرایط مساعد می‌توانند سطح آب را بپوشانند و بر نوررسانی، تبادل اکسیژن و زیستگاه گونه‌های بومی تأثیر بگذارند.
اسناد کنوانسیون رامسر نیز به حضور این گونه‌ها و اقدامات مدیریتی مرتبط با آن‌ها اشاره کرده‌اند. کنترل پایدار گیاهان مهاجم نیازمند پایش علمی، پیشگیری از گسترش و مدیریت هماهنگ محیط تالاب است.
آتش‌سوزی و تخریب پوشش گیاهی
آتش‌سوزی در مناطق نیزاری و خشک‌شده می‌تواند آسیب قابل‌توجهی به زیستگاه‌ها وارد کند. ازبین‌رفتن پوشش گیاهی، تخریب محل زندگی جانداران و اختلال در چرخه طبیعی تالاب از پیامدهای احتمالی چنین رویدادهایی هستند.
چگونه می‌توان به حفاظت از تالاب انزلی کمک کرد؟
حفاظت از تالاب انزلی تنها بر عهده سازمان‌های دولتی نیست. گردشگران، ساکنان محلی، فعالان اقتصادی و کسب‌وکارهای گردشگری نیز می‌توانند نقش مؤثری در کاهش فشار بر این زیست‌بوم داشته باشند.
- از رهاکردن زباله، پلاستیک و مواد آلاینده در آب و حاشیه تالاب خودداری کنیم.
- از قایقرانان و خدمات گردشگری مسئولانه استفاده کنیم.
- به محدودیت‌های ورود به زیستگاه‌های حساس احترام بگذاریم.
- از خرید، جابه‌جایی یا رهاسازی گونه‌های گیاهی و جانوری غیربومی پرهیز کنیم.
- آموزش محیط‌زیستی و فعالیت‌های علمی معتبر در زمینه حفاظت از تالاب را حمایت کنیم.
آینده تالاب انزلی به تصمیم‌های امروز ما وابسته است. حفظ این میراث طبیعی، به معنای حفاظت از بخشی از هویت بندر انزلی و سرمایه زیست‌محیطی نسل‌های آینده خواهد بود.
سؤالات متداول درباره تالاب انزلی
تالاب انزلی در کدام استان قرار دارد؟
تالاب انزلی در استان گیلان و در جنوب غربی دریای خزر، در مجاورت شهر بندر انزلی قرار دارد.
مساحت تالاب انزلی چقدر است؟
مساحت محدوده ثبت‌شده تالاب در اطلاعات کنوانسیون رامسر حدود ۱۹ هزار و ۵۰۰ هکتار است. مساحت بخش‌های آبگیر و مرطوب می‌تواند متناسب با شرایط طبیعی تغییر کند.
بهترین زمان دیدن لاله‌های تالابی انزلی چه موقع است؟
لاله‌های تالابی معمولاً در ماه‌های گرم سال شکوفا می‌شوند و تیر و مرداد از زمان‌های مناسب برای برنامه‌ریزی بازدید هستند. زمان دقیق گل‌دهی به وضعیت آب‌وهوا و شرایط تالاب بستگی دارد.
آیا امکان قایق‌سواری در تالاب انزلی وجود دارد؟
بله، در برخی محدوده‌های مجاز امکان استفاده از خدمات قایقرانی گردشگری وجود دارد. مسیر و فعالیت اسکله‌ها باید پیش از مراجعه بررسی شود و رعایت نکات ایمنی ضروری است.
آیا تالاب انزلی همان مرداب انزلی است؟
بله. مرداب انزلی نام رایج و قدیمی این پهنه آبی است؛ اما در ادبیات علمی و محیط‌زیستی، عنوان تالاب انزلی دقیق‌تر و متداول‌تر است.
چرا تالاب انزلی در فهرست تالاب‌های بین‌المللی قرار دارد؟
به دلیل اهمیت زیستگاهی، تنوع زیستی و نقش آن در پشتیبانی از پرندگان آبزی و مهاجر، تالاب انزلی در سال ۱۹۷۵ میلادی در فهرست کنوانسیون رامسر ثبت شد.
سخن پایانی؛ تالاب انزلی، میراث زنده گیلان
تالاب انزلی را نمی‌توان فقط در قاب یک عکس زیبا خلاصه کرد. این تالاب بخشی از تاریخ طبیعی و فرهنگی شمال ایران است؛ جایی که آبراه‌های کهن، خاطره تجارت و سفر، نی‌زارهای گسترده و پرندگان مهاجر در کنار یکدیگر معنا پیدا می‌کنند.
بازدید از این پهنه طبیعی فرصتی برای شناخت چهره‌ای متفاوت از بندر انزلی است. شهری که هویت آن نه‌تنها با دریای خزر، بلکه با تالاب، رودخانه‌ها و زندگی پیرامون آن پیوند خورده است.
در مجله انزلی‌ملک تلاش می‌کنیم جاذبه‌ها، تاریخ، محله‌ها و ویژگی‌های زندگی در بندر انزلی را از نگاهی دقیق و کاربردی معرفی کنیم؛ زیرا شناخت یک شهر، نخستین قدم برای تجربه بهتر سفر و زندگی در آن است.
کاش تکرار میشدی هنوز از پشت ابر یا شانه های کوه
به امید روزی که تالاب زیبای انزلی به شکوه خودش برگرده
ممنون از سایت فوق العاده انزلی ملک